Powiaty Województwo Lubelskie. Powiaty Lublelskie, powiaty. www.e-lublin.pl

Powiat zamojski -> Gmina Nielisz

Kliknij na gmine, aby otrzymać szczegółowe informacje.

Województwo Lubelskie - Powiat zamojski - Gmina Nielisz

Dane podstawowe

Gmina Nielisz to gmina wiejska w województwie lubelskim, w powiecie zamojskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie zamojskim.
Siedziba gminy to Nielisz.
Według danych z 30 czerwca 2004, gminę zamieszkiwało 6086 osób.

Struktura powierzchni
Według danych z roku 20026, gmina Nielisz ma obszar 113,16 km², w tym:

użytki rolne: 80%
użytki leśne: 14%

Gmina stanowi 6,04% powierzchni powiatu.

Demografia
Dane z 30 czerwca 2004:

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
jednostka	osób	%	osób	%	osób	%
populacja	6086	100	3078	50,6	3008	49,4
gęstość zaludnienia (mieszk./km²)	53,8		27,2		26,6

Informacje ogólne
Władze samorządowe
Charakterystyka
Kultura i rozrywka
Historia
Zabytki

Władze samorządowe

Urząd Gminy Nielisz
22-413 Nielisz
tel. 84 631-27-27
faks 84 631-27-15

Charakterystyka

Powierzchnia Gminy Nielisz wynosi 11 316 ha tj. 113 km2. Pod względem powierzchni zajmuje 9 miejsce w powiecie zamojskim, stanowiąc 1.62% powierzchni województwa.

Gmina podzielona jest terytorialnie na 22 miejscowości, licząc 6436 mieszkańców. Największą miejscowością pod względem liczby ludności jest Nielisz, główny ośrodek gminy - siedziba władz gminnych.

Znaczącą, a zarazem największą liczbę w społeczeństwie stanowią ludzie w wieku produkcyjnym w liczbie 3369 mieszkańców, których wiek wynosi 40 - 50 lat. Ciekawostką jest to, iż wśród mieszkańców gminy żyje 40 osób, które ukończyły 90 lat.

Gmina przyciąga turystów pięknym położeniem. Naturalne źródełka wodne oraz zbiornik retencyjno - rekreacyjny o powierzchni 940 ha z elektrownią wodną 450 kV, to prawdziwy raj dla wędkarzy i spragnionym wypoczynku nad wodą rodzin. Teren wokół zbiornika wodnego jest w trakcie zagospodarowywania. Będzie to miejsce wypoczynku i rekreacji dla turystów z całej Polski.

Kultura i rozrywka

W Gminie Nielisz zrzeszonych jest wiele organizacji kulturalnych, jak również służących społeczeństwu. Wiele satysfakcji przynoszą wspólne działania kobiet wiejskich działających w Kołach Gospodyń Wiejskich. Takich Kół na terenie gminy działa 12. Uczestniczą czynnie we wszystkich organizowanych imprezach kulturalnych w gminie, a także w powiecie, niekiedy prezentują się dalszej publiczności. Do takich należą " Nawozianki " z Nawoza, " Zarudzianki " z Zarudzia, " Jagodzianki " z Nielisza, " Ujazdowianki " z Ujazdowa.

Zespół Śpiewaczy " Nawozianki" założony został w 1982 r. przez Panią Albinę Zając. Zespół uczestniczy w różnych spotkaniach i imprezach towarzyszących w gminie oraz prezentuje się na przeglądach i eliminacjach w naszym województwie między innymi w Tomaszowie Lubelskim, Zwierzyńcu i Aleksandrowie. Zespół jest laureatem nagród: III nagroda na Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu Dolnym (1986 r.), III nagroda solistki Albiny Zając na festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu Dolnym (1987 r.), II nagroda za wieniec dożynkowy podczas Wojewódzkich Dożynek w Krasnobrodzie (1993 r.), I nagroda w Przeglądzie Kapel i Śpiewaków Ludowych w Lublinie (2000 r.), I nagrodę za wieniec dożynkowy podczas Dożynek Powiatowych w Żdanowie (2001 r.), wyróżnienie w IX Ogólnopolskim Spotkaniu Grup Śpiewaczych "Ziemia i Pieśń" w Szprotawie (2001 r.).Obecnie kierownikiem zespołu jest Pani Anna Jędrys.

Zespół Śpiewaczy " Jagodzianki " śpiewa 28 lat. Wyłonił się z byłego Koła Gospodyń Wiejskich, któro powstało w1959 r. .Obecnie do zespołu śpiewaczego należy jedenaście pań. Kierownikiem zespołu jest Pani Marianna Pop. Zespół śpiewa pieśni ludowe, przyśpiewki weselne, pieśni obrzędowe, pieśni kościelne. Bierze czynny udział w uroczystościach gminnych, powiatowych. Panie wykonują piękne wieńce dożynkowe, stroiki okolicznościowe oraz potrafią wykonać efektowne robótki ręczne. Śpiewają chętnie, zdobywając nagrody i liczne wyróżnienia. Zespół prezentuje się na przeglądach i eliminacjach oraz uczestniczy w spotkaniach i imprezach towarzyszących w naszym regionie.

Zespół Śpiewaczy " Zarudzianki " powstał w roku 1982. Założycielką zespołu była Pani Eleonora Byk. Zespół liczył jedenaście osób. Dwukrotnie uczestniczył w Ogólnopolskim Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu Dolnym zdobywając nagrody w 1983 r.- III nagrodę i w1986 r. - II nagrodę. Zespół kultywuje i prezentuje stare pieśni regionu zamojskiego. W 1987 r. Zespół Śpiewaczy " Zarudzianki " został przyjęty do Stowarzyszenia Twórców Ludowych. Zespół otrzymał I nagrodę podczas Ogólnopolskiego Przeglądu Dorobku Wsi " Przytocznia " w 1989 r., w roku 2001 został nagrodzony na IX Ogólnopolskim Spotkaniu Grup Śpiewaczych " Ziemia i Pieśń" w Szprotawie.Obecnie przewodniczącą zespołu jest Pani Irena Budzyńska.

Zespół Śpiewaczy " Ujazdowianki " założony został w 1947 r. przez Panią Stefanię Gorzkowską, w owym czasie zespół liczył 100 osób. W latach 60 - tych przewodnictwo przejęła nauczycielka Pani Wróblewska. Zespół występuje podczas przeglądów zespołów śpiewaczych, bierze udział w imprezach dożynkowych, sobótkowych, kościelnych oraz świętach ludowych szerząc kulturę wsi polskiej. Najwi ększym zaszczytem dla zespołu było wyróżnienie na Ogólnopolskim Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu Dolnym. Zespół otrzymał wiele dyplomów uznania za osiągnięcia w upowszechnianiu kultury i zaangażowanie w kultywowaniu obrzędów i tradycji ludowych, wyróżniony został: w II Wojewódzkim Przeglądzie Zespołów Śpiewaczych K.G.W. w Zamościu (1986 r.), w Ogólnopolskim Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu Dolnym (1988 r.), w eliminacjach regionalnych X Wojewódzkiego Przeglądu Twórczości Amatorskiej Wsi w Tomaszowie Lubelskim (1999 r.), w konkursie " Wieniec dożynkowy " podczas Powiatowych Dożynek w Nieliszu (2000 r. ), w konkursie " Wieniec tradycyjny - wieniec współczesny " podczas Powiatowych Dożynek w Żdanowie (2001 r.) oraz w eliminacjach regionalnych XXXV Ogólnopolskiego Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych w Tomaszowie Lubelskim (2001 r.). Obecnie zespołem kieruje Pani Kazimiera Puchacz.

Popularną na terenie gminy i powiatu jest Orkiestra Dęta. Siedmioosobowy skład kapeli bierze udział w życiu kulturalnym gminy uczestnicząc w organizowanych imprezach takich jak dożynki czy festyny.

Znaną postacią jest Pan Władysław Maluga rzeźbiarz z Ujazdowa, który wykorzystując korzenie drzew, tworzy różne motywy; postacie zwierząt i ludzi. Swoje prace wystawia na wystawach twórców ludowych, reprezentuje gminę na imprezah promocyjnych.

Historia

Dzieje tych terenów sięgają już czasów prehistorycznych. Świadczą o tym przeprowadzone badania archeologiczne, które wykazały istnienie pierwszych kultur już około 3500 lat p.n.e., była to kultura pucharów lejkowatych, a ich stanowiska odkryto w Kolonii Staw Noakowski i w Stawie Noakowskim.

We wczesnym średniowieczu (X-XIII w.) istniały tu liczne osady, m.in. w Nieliszu, Stawie Noakowskim i Nawozie. Gdy Mieszko I utworzył początki państwa polskiego, tereny gminy weszły w skład Grodów Czerwieńskich, które w 981 roku Włodzimierz Wielki książę kijowski przyłączył do swego państwa. Do Polski powróciły w 1018 roku po wyprawie Bolesława Chrobrego na Kijów. Losy tych ziem ściśle związane są z historią Polski, tylko w czasach zawieruchy wojennej traciły swą przynależność do macierzy. Dopiero za czasów króla Władysława Jagiełły Grody Czerwieńskie na stałe należały do Polski.

Pierwsze wzmianki o gminie pochodzą właśnie z tych czasów, kiedy to Władysław Jagiełło (1388 r.) podarował Dymitrowi z Goraja włoć szczebrzeską, w skład której wchodził m.in. Złojec i Gruszka. O Nieliszu więcej możemy dowiedzieć się ze źródeł pochodzących z roku 1564, kiedy to odbyła się pierwsza lustracja.

Właścicielami części ziem nieliskich w tym czasie byli Anna I Tomasz Nieliscy, Stanisław Rudnicki, Mikołaj Romanowski i Stanisław Dobrzycki. W 1593 r. wieś została włączona do dóbr Ordynacji Zamojskiej. Według rejestru poborowego z 1578 roku wieś liczyła 6,5 łana (109,2 ha) gruntów uprawnych, zaś rejestr z 1589 roku wykazywał istnienie stawu. W pierwszej połowie XVII wieku, dziedzicem Nielisza zostaje Maciej Gąsiorowski. On też w roku 1641 zbudował w Nieliszu kaplicę filialną parafii wieląckiej oraz przy niej domek dla wikariusza. Po nim dobra te posiadł Ignacy Żaboklicki, następnym posiadaczem został Jan Chryzostom Zelski, komendant twierdzy zamojskiej.

Ponieważ kaplica w połowie XVIII wieku była w ruinie, biskup chełmski J.E. Szembek pozwolił ją rozebrać, w jej miejsce J.Ch. Zelski w roku 1748 zbudował kościół drewniany pod wezwaniem św. Wojciecha. Kościół w obecnym kształcie został zbudowany w 1859 roku. W roku 1973 kościół został rozbudowany przez przedłużenie nawy o jedno przęsło i dobudowanie przedsionka.

Władze carskie w 1864 roku wprowadziły samorząd gminny i w tym okresie powstała gmina Nielisz. W 1903 roku sekretarz gminy Antoni Urbański i ksiądz Wojciech Telatycki założyli Wiejską Straż Ogniową.

W roku 1905 wybudowano budynek urzędu gminy, typowy dla polskich dworków z facjatką.

W tym samym roku w gminie Nielisz istniały dwie szkoły początkowe. Jedna z nich w samym Nieliszu. W 1906 roku szkoła ta liczyła 96 uczniów. Budynek szkoły był drewniany z jedną izbą lekcyjną.

W roku 1915 w wyniku działań wojennych pierwszej wojny światowej budynek spłonął, odbudowano go w 1917 roku. Po wojnie w 1948 roku wybudowano drewnianą większą szkołę. Nowy budynek szkolny w Nieliszu oddano do użytku w roku 2001.

Z okresu I wojny światowej pozostały dwa cmentarze wojsk austriackich i rosyjskich w miejscowości Nawóz i Krzak.

Wojna i okupacja nie ominęły tych terenów. Już 15 listopada 1939 roku Niemcy dokonali pierwszej egzekucji w Nieliszu i Wólce Nieliskiej za posiadanie broni. Nielisz jako jedna z niewielu miejscowości powiatu zamojskiego nie była wysiedlona, lecz psychoza wysiedleń była tu wielka.

Ludność Nielisza w grudniu 1942 roku na wieść o wysiedleniach uciekła ze wsi, dopiero po ustaniu akcji powróciła. 7 grudnia 1942 roku w pobliskiej wsi Kitów odbyła się pacyfikacja ludności. Zginęło tam 165 osób, w tym kilku mieszkańców Nielisza. 04 stycznia 1943 roku niemiecki oddział karny rozstrzelał 60 osób: 22 osoby z Nielisza, 7 z Krzaka, 4 z Wólki Nieliskiej i 17 ze Stawu Noakowskiego.

W nocy z 27 na 28 maja 1943 roku oddział "Wilgi" zniszczył akta kontyngentowe w Urzędzie Gminy w Nieliszu. W czasie wojny na terenie gminy działały oddziały BCh oraz AK. W roku 1944 w chwili scalenia oddziałów BCh i AK liczba ich członków wynosiła 324 osoby w Oddziałach Taktycznych, 15 w Straży Samorządowej i 140 w Ludowej Straży Bezpieczeństwa.

Jedną z akcji przeprowadzonych w Nieliszu przez BCh był napad na posterunek policji latem 1942 roku, podczas którego rozbrojono żandarmów i granatowych policjantów. Inną akcją BCh w okolicy było spalenie domów wysiedleńców we wsi Nawóz. W odwecie Niemcy przeprowadzili pacyfikację Kitowa.

W czterdziestą rocznicę zakończenia II wojny światowej społeczeństwo Nielisza ufundowało tablicę pamiątkową oraz pomnik ku czci zamordowanych w latach 1939 - 44. Pomnik ten wzniesiony został obok kościoła, a tablica pamiątkowa znajduje się na budynku Urzędu Gminy.

Przemiany społeczne, gospodarcze i kulturowe, które zachodzą obecnie w gminie, stwarzają możliwość dla wsi o zupełnie nowym obliczu. We wsiach naszej gminy większość budynków to domy nowoczesne z wygodami i telefonami.

Na uwagę zasługuje też fakt, iż z ziemi tej wyszli ludzie zasłużeni dla ojczyzny oraz artyści. Jedną z tych osób był zmarły w 1999 roku Jan Król, który sławił piękno tej ziemi w swych wierszach.

Zabytki

Ujazdów - 4 hektarowy park krajobrazowy założony w 1889 roku przy murowanym eklektycznym dworze. Dwór wybudowany w 1880 roku na skraju skarpy, z widokiem na dolinę Wieprza.

Ruskie Piaski - park krajobrazowy (pow. 13 ha) z rozległymi stawami, widokowo związany z Wieprzem i ujściem rzeki Łabuńki. W parku murowany pałacyk eklektyczny (1906), poza nim gorzelnia z 1906 roku.